KIRMIZI IŞIKLA DENİZE GÜVENLİ YOLCULUK

Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. (AEDAŞ) ile DEKAFOK Kıyı Koruma Derneği iş birliğinde hayata geçirilen çalışma, yalnızca bir aydınlatma değişikliği olmanın ötesine geçerek, insan yaşamının ihtiyaçları ile doğal yaşamın korunmasını aynı noktada buluşturan örnek bir uygulama haline geldi.

Yaklaşık 1 kilometrelik sahil bandında gerçekleştirilen kırmızı LED dönüşümüyle, hem bölgedeki aydınlatma ihtiyacı korundu hem de yumurtadan çıkan yavru deniz kaplumbağalarının doğal yönelimlerinin bozulmasının önüne geçilmesi hedeflendi.

SAHİLDEKİ IŞIKLARIN RENGİ DEĞİŞTİ, SONUÇLAR DİKKAT ÇEKTİ

Deniz kaplumbağaları, yumurtadan çıktıkları anda denize ulaşabilmek için doğal ışık kaynaklarını takip ediyor. Ancak sahillerde kullanılan parlak beyaz ve sarı ışıklar, yavruların doğal yönlerini şaşırmasına neden olabiliyor.

Deniz yerine karaya yönelen yavrular, yuvalama alanlarından uzaklaşarak çeşitli tehlikelerle karşı karşıya kalabiliyor.

Side ve Titreyengöl-Sorgun sahillerinde uygulanan proje kapsamında klasik aydınlatma armatürleri özel olarak tasarlanan kırmızı LED armatürlerle değiştirildi.

Böylece yavruların doğal yönelimlerini mümkün olduğunca koruyarak denize ulaşmaları amaçlandı.

Uygulamanın ilk sonuçları ise dikkat çekici oldu. Bu sezon 95 yuvadan çıkan 5 bin 500’den fazla caretta caretta yavrusu, güvenli şekilde denizle buluştu.

İNSAN VE DOĞA AYNI SAHİLDE BULUŞTU

Projenin dikkat çeken yönlerinden biri, aydınlatmanın tamamen ortadan kaldırılmaması oldu.

Özellikle sahil boyunca ulaşım ve sürüş güvenliği açısından gerekli olan aydınlatma korunurken, ışığın niteliği değiştirilerek doğal yaşam üzerindeki olumsuz etkinin azaltılması hedeflendi.

Uygulama, ilgili kamu kurumlarından alınan özel izinler doğrultusunda hazırlanırken, trafik emniyeti ve sürüş güvenliği kriterleri de dikkate alındı.

Ortaya çıkan model, insanların günlük yaşamını sürdürebilmesi için gerekli aydınlatma ile deniz kaplumbağalarının yaşam alanlarının korunmasının birbirine alternatif olmadığını ortaya koydu.

“5 BİNDEN FAZLA YAVRUNUN DENİZE ULAŞMASINA KATKI SAĞLADIK”

DEKAFOK Başkanı Seher Akyol, uygulamanın deniz kaplumbağalarının geleceği açısından taşıdığı öneme dikkat çekti.

Akyol, AEDAŞ ile gerçekleştirilen kırmızı LED uygulaması sayesinde bu sezon 5 bin 500’den fazla caretta caretta yavrusunun güvenli şekilde denize ulaşmasına katkı sağlandığını belirtti.

Deniz kaplumbağalarında her 1.000 yavrudan yalnızca 1’inin erginliğe ulaşabildiğine dikkat çeken Akyol, bu nedenle her bir yavrunun yaşam döngüsünü tamamlamasının türün geleceği açısından büyük önem taşıdığını ifade etti.

2025 yılından bu yana sürdürülen görüşmelerin ardından nisan ayında uygulamaya geçirilen projenin, Türkiye'de insan-doğa uyumu açısından örnek bir ilk niteliği taşıdığını belirten Akyol, sahadaki sonuçların doğru planlama ve bilimsel yaklaşımın önemini gösterdiğini vurguladı.

Akyol, imzalanan koruma protokolüyle uygulamanın önümüzdeki yıllarda da sürdürülmesinin ve farklı kıyı bölgelerine örnek olmasının hedeflendiğini kaydetti.

“AYDINLATMAYI KALDIRMADAN ÇÖZÜM ÜRETTİK”

AEDAŞ Genel Müdürü İlkay Baydar ise projenin temel amacının, sahillerdeki aydınlatma ihtiyacını ortadan kaldırmadan çevreye daha uyumlu bir çözüm geliştirmek olduğunu belirtti.

Baydar, beyaz ışığın caretta carettaların doğal yönelimlerini bozmasının önüne geçmek ve yavruların denize daha kolay ulaşmasını sağlamak amacıyla çalışma yürüttüklerini ifade etti.

Projenin önemli taraflarından birinin, çevresel koruma ile insan yaşamının gerektirdiği ihtiyaçların birlikte değerlendirilmesi olduğunu belirten Baydar, sahil hattındaki aydınlatmanın korunurken ışığın niteliğinin değiştirildiğini söyledi.

Bu sayede ulaşım ve sürüş güvenliğinin korunması ile deniz kaplumbağalarının doğal yaşamının desteklenmesinin aynı projede buluşturulduğunu aktaran Baydar, ilk sezon sonuçlarının ardından imzalanan protokolle çalışmanın sürdürülebilir bir koruma modeline dönüştürüldüğünü belirtti.

KIRMIZI LED NEDEN TERCİH EDİLDİ?

Caretta carettaların yavruları, yumurtadan çıktıktan sonra denize ulaşabilmek için doğal ışık kaynaklarından yararlanıyor. Özellikle deniz yüzeyinden gelen doğal parlaklık, yavruların doğru yöne ilerlemesinde önemli rol oynuyor.

Buna karşılık yapay, parlak ve yanlış konumlandırılmış ışıklar, yavruların yönlerini şaşırmasına yol açabiliyor.

Sarı ve beyaz ışıkların etkisiyle karaya doğru ilerleyen yavrular, denizden uzaklaşarak yaşamlarını tehdit eden koşullarla karşılaşabiliyor.

Bu nedenle kırmızı LED aydınlatma, sahil aydınlatmasının doğal yaşama etkisini azaltmak amacıyla tercih edildi.

AEDAŞ ve DEKAFOK iş birliğinde gerçekleştirilen uygulamayla, Manavgat’ın Side ve Titreyengöl-Sorgun sahillerindeki klasik aydınlatmalar özel kırmızı LED sistemleriyle değiştirildi.

KORUMA ÇALIŞMASI GELECEĞE TAŞINACAK

İlk sezonunda elde edilen sonuçlar, projenin yalnızca teknik bir aydınlatma çalışması olmadığını gösterdi. 5 bin 500’den fazla yavrunun denize ulaşması, sahilde yapılan küçük ancak doğru planlanmış bir değişikliğin doğal yaşam açısından nasıl önemli sonuçlar doğurabileceğini ortaya koydu.

AEDAŞ ve DEKAFOK arasında imzalanan koruma protokolüyle uygulamanın gelecek yıllarda da sürdürülmesi planlanıyor.

Antalya’nın önemli turizm merkezlerinden Side ve Sorgun’da hayata geçirilen modelin, benzer yuvalama alanlarına sahip diğer kıyı bölgelerinde de uygulanabilecek çalışmalara örnek olması hedefleniyor.

Doğal yaşam ile kent hayatının karşı karşıya gelmek zorunda olmadığını gösteren proje, aydınlatma ihtiyacını korurken caretta carettaların denize ulaşma şansını artıran dikkat çekici bir çevre uygulaması olarak öne çıktı.