TARIMDA TARİHİ FIRSAT: ANTALYA İÇİN KRİTİK UYARI

Antalya Sanayici ve İş İnsanları Derneği Tarım ve Gıda Çalışma Masası, küresel tarım piyasalarındaki son gelişmeleri analiz eden kapsamlı bir rapor yayımladı. Raporda, özellikle İran’ın tarım ürünleri ihracatını durdurma kararının, Türkiye ve Antalya için stratejik bir fırsat penceresi açtığı vurgulandı.

Mart 2026 itibarıyla İran’ın, bölgedeki çatışma ortamı nedeniyle gıda ve tarım ürünleri ihracatını süresiz durdurması, uluslararası pazarda ciddi bir boşluk yarattı. Analize göre bu karar, toplamda yaklaşık 1,6 milyar dolarlık bir arz açığı oluşturdu.

İran’ın özellikle meyve ve sebze üretiminde küresel ölçekte güçlü bir aktör olduğuna dikkat çekilen raporda, ülkenin yıllık bazda 1,4 milyar dolar taze meyve ve 260 milyon dolar taze sebze ihracatı yaptığı hatırlatıldı. Bu üretimin aniden durmasıyla birlikte, başta Orta Doğu olmak üzere birçok pazarda dengelerin değiştiği ifade edildi.

Raporda, İran’ın çekilmesiyle karpuz ve kavun pazarında büyük bir boşluk oluştuğu, özellikle kavunda Orta Doğu pazarının yaklaşık %48’inin sahipsiz kaldığı belirtildi. Bu gelişmenin, Türkiye için ciddi bir ihracat avantajı sunduğu vurgulandı.

Öte yandan, Rusya pazarındaki yön değişimi de dikkat çekici başlıklar arasında yer aldı. Geçmişte yaşanan krizler nedeniyle İran’a yönelen Rusya’nın, 2023 itibarıyla yeniden Türkiye’ye döndüğü ve 2026 Mart verileriyle birlikte bu yönelimin daha da güçlendiği ifade edildi. Rusya’nın yıllık 6,8 milyar dolarlık taze meyve sebze ithalat hacmi, fırsatın büyüklüğünü ortaya koyuyor.

Antalya sahasından gelen veriler de bu tabloyu destekler nitelikte. Domates, biber, salatalık ve patlıcan sevkiyatında son 10 gün içinde ciddi artış yaşandığı belirtilirken, ihracatçıların ve komisyoncuların hareketliliğin hızlandığını teyit ettiği aktarıldı.

Raporda üreticilere yönelik kritik bir uyarı da yer aldı. Yüksek girdi maliyetleri nedeniyle üretimden çekilmeyi düşünen çiftçilere seslenen ANSİAD, Nisan 2026 itibarıyla birçok ürün için ekim ve dikim penceresinin hâlâ açık olduğunu vurguladı.

Ürün bazında yapılan değerlendirmelerde:

• Karpuz ve kavun ekimi için Nisan–Mayıs döneminin kritik olduğu, hasadın ise Temmuz–Ağustos’ta yapılacağı
• Domates, biber ve patlıcan için fide dikiminin Mayıs ayında tamamlanması gerektiği
• Salatalık üretimi için Nisan ayının hâlâ uygun olduğu ifade edildi.

Analizde ayrıca, arzın düşmesiyle birlikte dünya pazarında fiyatların yükseleceği, bu durumun da üreticilerin artan maliyetlerini telafi etme imkânı sunacağı öngörüldü.

İran’ın kısa vadede pazara geri dönmesinin zor olduğuna dikkat çekilen raporda, limanlar, soğuk zincir ve lojistik altyapıdaki hasarların onarımının en az 6-12 ay süreceği belirtildi. Bu sürede kurulacak yeni ticari ilişkilerin, Türk ürünlerinin pazarda kalıcı hâkimiyet kurmasını sağlayabileceği ifade edildi.

Son olarak üretici ve ihracatçılara yönelik somut öneriler sıralandı:

• Fide siparişlerinin geciktirilmeden tamamlanması
• Ekim zamanlamasının doğru planlanması
• İhracat için gerekli kalite ve sertifikasyon süreçlerinin önceden hazırlanması

Raporun sonuç bölümünde ise, Türkiye’nin 2024 yılı için belirlediği 6,5 milyar dolarlık yaş meyve sebze ihracat hedefi açısından bu gelişmenin stratejik bir kaldıraç olduğu vurgulandı. Ekim yapan üreticinin kazanacağı, üretimden çekilenin ise bu fırsatı kaçıracağı net bir şekilde ifade edildi.