TARIMDA MALİYET BASKISI BÜYÜYOR, ÜRETİCİNİN KAZANCI ERİYOR

Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, TÜİK tarafından açıklanan Eylül 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi verilerini değerlendirdi. Tarımsal üretimde maliyet artışlarının üreticiyi zorlamaya devam ettiğine dikkat çeken Çandır, girdi maliyetlerindeki yükseliş ile üretici fiyatlarındaki artış arasındaki makasın tarım sektöründeki gelir kaybını ortaya koyduğunu söyledi.

20 Kas 2026 - 14:06 YAYINLANMA
20 Kas 2026 - 23:34 GÜNCELLEME
TARIMDA MALİYET BASKISI BÜYÜYOR, ÜRETİCİNİN KAZANCI ERİYOR

Eylül ayında tarımsal girdi fiyatlarının aylık bazda yüzde 3,78 arttığını belirten Çandır, bu oranın endeksin hesaplanmaya başlandığı 2015 yılından bu yana kaydedilen eylül ayı ortalamasının yaklaşık iki katına ulaştığını vurguladı. Özellikle enerji, gübre, yem ve diğer üretim kalemlerindeki fiyat hareketlerinin tarımsal üretim üzerindeki baskıyı artırdığına işaret eden Çandır, üreticinin maliyet karşısındaki durumunun dikkatle değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.

EYLÜL AYINDA GİRDİ MALİYETLERİ ORTALAMANIN İKİ KATINA ÇIKTI

TÜİK verilerine göre, Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) Eylül 2026'da aylık yüzde 3,78, yıllık yüzde 32,36 artış gösterdi.

Aylık artışın dikkat çekici boyuta ulaştığını belirten Ali Çandır, eylül ayları için 2015 yılından itibaren hesaplanan ortalama aylık artışın yüzde 1,95 olduğunu hatırlattı.

Çandır, Eylül ayındaki yüzde 3,78'lik artışın uzun dönem ortalamasının yaklaşık iki katı olduğunu belirterek, son 10 yılın eylül ayları karşılaştırmasında aylık bazda en yüksek maliyet artışının yaşandığını kaydetti.

Yıllık artışın ise son 10 yılın eylül ayları ortalaması olan yüzde 34,25'in altında kaldığını belirten Çandır, yıllık verilerdeki bu görünümün aylık maliyet baskısının hafiflediği anlamına gelmediğine dikkat çekti.

Çandır'ın değerlendirmesine göre, tarımsal girdi maliyetleri aylık bazda son 10 yılın en yüksek eylül artışını kaydederken, yıllık bazda son altı yılın eylül ayları içerisinde dördüncü en yüksek seviyede gerçekleşti.

ENERJİ MALİYETLERİNDE YILLIK ARTIŞ YÜZDE 53,38

Tarımsal üretimde kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatları Eylül ayında aylık yüzde 4,05, yıllık yüzde 33,90 arttı. Alt kalemler incelendiğinde ise özellikle enerji maliyetlerindeki yükseliş öne çıktı.

Ali Çandır'ın paylaştığı verilere göre, tarımsal girdilerde aylık ve yıllık değişimler şöyle gerçekleşti:

  • Tohum: Aylık yüzde 2,72, yıllık yüzde 26,22 artış.

  • Enerji: Aylık yüzde 9,56, yıllık yüzde 53,38 artış.

  • Gübre: Aylık yüzde 3,76, yıllık yüzde 31,90 artış.

  • İlaç: Aylık yüzde 1,16, yıllık yüzde 22,87 artış.

  • Veteriner hizmetleri: Aylık yüzde 0,57 azalış, yıllık yüzde 25,37 artış.

  • Yem: Aylık yüzde 3,26, yıllık yüzde 31,19 artış.

  • Diğer girdiler: Aylık yüzde 1,48, yıllık yüzde 29,76 artış.

Verilerde en dikkat çekici kalem enerji oldu. Enerji fiyatlarının bir yılda yüzde 53,38 yükselmesi, tarımsal üretimin temel maliyet unsurlarından birindeki baskının boyutunu ortaya koydu.

Tarımsal yatırım faaliyetlerine katkı sağlayan mal ve hizmetlerde de artış yaşandı. Bu kalemde fiyatlar eylül ayında aylık yüzde 2,02, yıllık yüzde 22,97 yükseldi.

ÜRETİCİ FİYATLARI GERİLERKEN GİRDİ MALİYETLERİ YÜKSELDİ

Ali Çandır'ın değerlendirmesinde öne çıkan başlıklardan biri de tarımsal girdi fiyatları ile üreticinin ürün satış fiyatları arasındaki fark oldu.

Eylül 2026'da Tarımsal Üretici Fiyat Endeksi (Tarım-ÜFE) aylık yüzde 1,19 geriledi. Aynı dönemde tarımsal girdi fiyatlarının yüzde 3,78 artması, üreticinin maliyet ve satış fiyatları arasındaki sıkışmasını bir kez daha gündeme taşıdı.

Çandır, geçmiş 15 yıllık eylül ayı ortalamalarıyla karşılaştırıldığında üretici fiyatlarında ciddi bir düşüş yaşandığını belirtti.

Tarım-ÜFE'nin yıllık artışının yüzde 12,93 seviyesinde kaldığını hatırlatan Çandır, bu oranın geçmiş 15 yıllık ortalamanın da oldukça altında olduğunu ifade etti.

Tarımsal girdi maliyetlerindeki yıllık artış ile üretici fiyatlarındaki artış arasındaki farkın, üreticinin uzun süredir yaşadığı gelir kaybını açık biçimde gösterdiğini vurgulayan Çandır, tarımsal faaliyetlerin sürdürülebilirliği açısından bu tablonun dikkate alınması gerektiğini söyledi.

SANAYİDEKİ ÜRETİCİ ENFLASYONU TARIMIN ÜZERİNDE

Tarım sektörünü etkileyen bir diğer unsurun yurtiçi ve yurtdışı üretici fiyatlarındaki değişimler olduğunu belirten Çandır, eylül ayı verilerinin tarıma dayalı sanayideki maliyet hareketlerini de ortaya koyduğunu kaydetti.

Yurtdışı Üretici Fiyat Endeksi (YD-ÜFE) eylül ayında aylık yüzde 2,82, yıllık yüzde 33,64 arttı. Yurtiçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) ise aynı dönemde aylık yüzde 2,07, yıllık yüzde 27,38 yükseldi.

Üretici düzeyindeki gıda fiyatlarında aylık artış yüzde 1,18, yıllık artış ise yüzde 27 olarak gerçekleşti.

Bu verileri değerlendiren Çandır, tarıma dayalı imalat sanayisindeki enflasyonun eylül ayında tarımsal üretici fiyatlarından daha yüksek seyrettiğine dikkat çekti.

GIDA FİYATLARINDAKİ GERİLEME TÜKETİCİYE YANSIDI

Eylül ayındaki tüketici enflasyonu verilerini de değerlendiren Ali Çandır, Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) aylık yüzde 1,84, yıllık yüzde 29,73 arttığını hatırlattı.

TÜFE'nin uzun dönem ortalamalarına göre aylık yüzde 1,59, yıllık yüzde 19,17 seviyelerinde bulunduğunu belirten Çandır, mevcut enflasyon oranlarının bu ortalamaların üzerinde seyrettiğini ifade etti.

Tüketici tarafındaki gıda enflasyonunda ise farklı bir görünüm ortaya çıktı.

Eylül ayında gıda enflasyonu aylık yüzde 0,002 gerilerken yıllık yüzde 24,11 arttı. İşlenmemiş gıda fiyatları aylık yüzde 2,33, yaş meyve ve sebze fiyatları ise aylık yüzde 8,93 düşüş gösterdi.

Yıllık bazda bakıldığında işlenmemiş gıda fiyatları yüzde 24,15, yaş meyve ve sebze fiyatları yüzde 11,17 arttı.

Yaş meyve ve sebze fiyatlarında aylık bazda görülen yüzde 8,93'lük düşüş, tüketici fiyatları ile üreticinin maliyet tablosu arasındaki farklılığı bir kez daha gündeme getirdi.

TARIM, ENFLASYONLA MÜCADELEYE POZİTİF KATKI SAĞLIYOR

Başkan Ali Çandır, açıklanan ekonomik göstergelerin tarım sektörünün enflasyonla mücadelede önemli bir rol üstlendiğini ortaya koyduğunu belirtti.

Tarımın hem ürün arzı hem de tedarik zinciri açısından enflasyon üzerinde olumlu etkiler oluşturduğunu ifade eden Çandır, özellikle tarımsal üretici fiyatlarındaki yıllık artışın tüketici enflasyonunun oldukça altında kalmasına dikkat çekti.

Çandır, yıllık yüzde 12,93 seviyesinde gerçekleşen tarımsal üretici enflasyonunun, yıllık TÜFE artışının yarısından daha düşük olduğunu vurguladı.

Gıda enflasyonunun tarımsal tedarik ve ürün piyasalarındaki gelişmelerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Çandır, tarım sektöründeki fiyat hareketlerinin ekonomi politikaları açısından önemli veriler sunduğunu kaydetti.

POLİTİKA ÜRETİCİLERİNE TARIM VURGUSU

Ali Çandır, tarım sektörünün enflasyonla mücadeleye sağladığı katkının ekonomi politikaları oluşturulurken göz önünde bulundurulması gerektiğini ifade etti.

Tarımın tedarik ve ürün piyasalarında olumlu etkiler oluşturmayı sürdürdüğünü belirten Çandır, gıda fiyatlarındaki gelişmelerin yalnızca tüketici fiyatları üzerinden değil, üreticinin maliyetleri ve gelirleriyle birlikte ele alınmasının önemine işaret etti.

Eylül ayı verileri, tarımsal üretimde iki farklı tabloyu aynı anda ortaya koydu. Bir tarafta tüketici gıda fiyatlarında ve özellikle yaş meyve-sebzede aylık gerileme yaşanırken, diğer tarafta üreticinin kullandığı temel girdilerde yüksek oranlı artışlar devam etti.

Enerjide yıllık yüzde 53,38'e ulaşan fiyat artışına karşılık tarımsal üretici fiyatlarının yıllık yüzde 12,93 seviyesinde kalması, üretim maliyetleri ile üreticinin elde ettiği fiyat arasındaki dengesizliği gözler önüne serdi.

Antalya Ticaret Borsası Başkanı Ali Çandır'ın değerlendirmesi, tarımda fiyat istikrarının yalnızca tüketiciye ulaşan ürün fiyatlarıyla sınırlı olmadığını; üreticinin maliyetlerini karşılayabilmesi ve üretimini sürdürebilmesinin de ekonomik dengeler açısından belirleyici olduğunu ortaya koydu.

Kaynak :
Haber Merkezi

YORUMLAR

Maksimum karakter sayısına ulaştınız.

Kalan karakter: