TROYADA 160 YILLIK SIR BOZULDU

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 2026 yılı kazılarında ortaya çıkarılan iki eserin Troya’nın binlerce yıllık kültür ve sanat tarihine önemli katkı sağlayacağını açıkladı. Birbirinden farklı dönemlere ait bu iki buluntu, kentin yalnızca Homeros destanlarıyla değil, gündelik yaşamı, müzik kültürü, inançları ve Anadolu ile Ege dünyası arasındaki ilişkileriyle de araştırılmasına yeni kapılar açıyor.

160 YILLIK KAZI TARİHİNDE BİR İLK

Kültür ve Turizm Bakanlığının izin ve destekleriyle, Geleceğe Miras Projesi kapsamında sürdürülen 2026 yılı kazılarında ortaya çıkarılan kemik flüt, Troya’nın arkeolojik geçmişi açısından ayrı bir önem taşıyor.

Yaklaşık milattan önce 750-480 yılları arasına tarihlenen Arkaik Dönem’e ait flüt, Troya kazılarında bugüne kadar bulunan ilk ve tek müzik aleti olarak değerlendiriliyor. Organik malzemelerden üretilen müzik aletlerinin binlerce yıl boyunca korunarak günümüze ulaşması oldukça güç olduğundan, buluntunun bilimsel değeri daha da artıyor.

Flütün gövdesine bağlı kafa bölümünün de korunmuş olması, eserin biçiminin, yapısının ve olası kullanım işlevinin değerlendirilmesine katkı sağlıyor. Araştırmaların ilerlemesiyle birlikte, dönemin müzik aletlerinin üretim teknikleri ve Troya’daki müzik geleneği hakkında daha ayrıntılı bilgilere ulaşılması bekleniyor.

HOMEROS DESTANLARIYLA TARİHSEL BAĞLANTI

Troya Antik Kenti Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Rüstem Aslan, kemik flüt buluntusunun 160 yıllık kazı geçmişi açısından dikkat çekici olduğunu belirtti.

Aslan, Troya’da bu yıl dört ayrı alanda yürütülen çalışmalar sırasında ortaya çıkarılan iki eserin arkeolojik açıdan önemli veriler sunduğunu ifade etti. Özellikle Arkaik Dönem’e ait tabakada bulunan flütün, Troya’nın müzik kültürüne ilişkin araştırmalarda yeni bir kaynak niteliği taşıdığını vurguladı.

Kazı başkanı, flütün Homeros destanlarıyla ilişkilendirilen dönem açısından da dikkat çekici olduğuna işaret etti. Homeros’un yaşadığı ve destanların sözlü gelenekten yazılı metinlere aktarıldığı dönem konusunda araştırmacılar arasında farklı değerlendirmeler bulunsa da birçok araştırmacı MÖ 8’inci yüzyılı bu süreçle ilişkilendiriyor.

Aslan, Odyssey filmindeki Sirenler’in şarkısı bölümüne yönelik deneysel müzik çalışmalarında da döneme ait bir flütün kullanıldığını bildiklerini belirterek, Troya’da benzer bir döneme ait flüt parçasının bulunmasının ilginç bir tesadüf olduğunu söyledi.

Yeni buluntu, destanlarda anlatılan müzik dünyası ile arkeolojik verilerin birlikte değerlendirilmesine imkân sağlayacak. Ancak flütün doğrudan Homeros destanlarında anlatılan belirli bir çalgıyla aynı olduğu sonucuna varılabilmesi için eserin ayrıntılı bilimsel incelemesi gerekiyor.

MÜZİK, DİNİ RİTÜELLERİN VE TOPLUMSAL YAŞAMIN PARÇASIYDI

Arkaik Dönem’de müzik, yalnızca eğlence amacıyla kullanılan bir unsur değildi. Dini törenlerden toplumsal buluşmalara ve kamusal yaşama kadar farklı alanlarda önemli bir yere sahipti.

Dönemin üflemeli çalgıları arasında kemik veya kamıştan yapılan boruların yanı sıra farklı uzunluklardaki boruların bir araya getirilmesiyle oluşturulan syrinx, diğer adıyla panflüt, gibi çalgılar da bulunuyordu. Bazı üflemeli çalgılar, Dionysos kültü ve bu kültle bağlantılı ritüellerle ilişkilendiriliyordu.

Troya’da bulunan kemik flüt, dönemin müzik kültürünün kentteki varlığına ilişkin doğrudan bir arkeolojik veri sunuyor. Bununla birlikte, çalgının hangi amaçla kullanıldığı, belirli bir ritüelle bağlantısının bulunup bulunmadığı ve nasıl ses ürettiği gibi soruların yanıtlanması için bilimsel incelemelerin sonuçları önem taşıyor.

Flütün günümüze ulaşması, geçmişte kullanılan ancak organik yapıları nedeniyle arkeolojik kayıtlarda nadiren temsil edilen müzik aletlerinin araştırılması açısından da önemli bir fırsat oluşturuyor.

4 BİN 500 YILLIK İDOL BAŞI GÜNÜMÜZÜN ARAŞTIRMALARINA IŞIK TUTACAK

Kazılarda ortaya çıkarılan ikinci önemli eser, Troya II kent kapısı çevresinde bulunan insan biçimli idol başı oldu. Yaklaşık milattan önce 2500 yılına tarihlenen eser, Erken Tunç Çağı’nın sembolik dünyasının anlaşılmasına katkı sağlayacak.

İnsan biçimli küçük idoller, Batı Anadolu’da milattan önce 3’üncü binyıla ait arkeolojik buluntular arasında karakteristik bir grup oluşturuyor. Bu eserler, dönemin üretim gelenekleri, sembolik anlatımları ve kültürel ilişkileri hakkında araştırmacılara önemli veriler sunuyor.

Troya II dönemine ait tabakada bulunan idol başının, özellikle arkeolojik bağlamının belirlenebilmesi açısından ayrı bir değeri bulunuyor. Bir eserin yalnızca kendisi değil, hangi tabakada ve hangi buluntularla birlikte ortaya çıkarıldığı da geçmişin doğru yorumlanmasında belirleyici rol oynuyor.

Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Rüstem Aslan, idol başının bir yangın tabakası içerisinde, kent girişleriyle bağlantılı alanda bulunduğunu belirtti. Aslan, Troya kazılarının geçmişinde benzer örneklerin sayısının sınırlı olduğunu, yeni buluntunun ait olduğu tabaka sayesinde önemli veriler sunduğunu ifade etti.

İdol başı, Troya II dönemindeki inanç ve sembol dünyasının yanı sıra Batı Anadolu’daki kültürel etkileşimlerin araştırılması açısından da yeni bir kaynak niteliği taşıyor.

TROYA, ANADOLU İLE EGE DÜNYASI ARASINDA ÖNEMLİ BİR MERKEZDİ

Yaklaşık milattan önce 2500-2300 yıllarını kapsayan Troya II döneminde kent, mimari ve maddi kültür açısından gelişim gösteren önemli yerleşim merkezlerinden biriydi. Anadolu ile Ege dünyası arasındaki bağlantıların yoğunlaştığı bu dönem, bölgedeki ticari ve kültürel ilişkilerin anlaşılması bakımından da önem taşıyor.

Troya’da bulunan idol başı, bu ilişkilerin yalnızca mimari kalıntılar ve gündelik kullanım eşyaları üzerinden değil, sembolik nesneler aracılığıyla da incelenmesine imkân verecek.

Farklı yerleşim merkezlerinde bulunan benzer idollerin biçim, üretim tekniği ve kullanım özellikleri bakımından karşılaştırılması, dönemin kültürel bağlantılarının daha kapsamlı biçimde değerlendirilmesine katkı sağlayabilir.

Troya’nın yerleşim tarihi, milattan önce 3’üncü binyılın başlarından milattan sonra 13’üncü yüzyıla kadar uzanıyor. Kentte farklı dönemleri temsil eden 10 ana yerleşim katmanının belirlenmiş olması, Troya’yı çok katmanlı arkeolojik alanlar arasında öne çıkarıyor.

TROYA’NIN TARİHİ YALNIZCA TROYA SAVAŞI’NDAN İBARET DEĞİL

Troya, dünya çapında özellikle Homeros’un İlyada ve Odyssey destanlarıyla bağlantısı üzerinden tanınıyor. Ancak arkeolojik araştırmalar, kentin tarihinin savaş anlatılarından çok daha geniş bir dönemi ve kültürel çeşitliliği kapsadığını ortaya koyuyor.

Milattan önce 12’nci yüzyılın sonlarında yaşanan yıkımların ardından bölgede yazılı kaynakların bulunmadığı yaklaşık 400 yıllık bir dönem yaşandı. Kent, milattan önce 8’inci yüzyıldan itibaren Homeros destanlarıyla bağlantılı olarak yeniden önemli bir kültürel ve kutsal merkez hâline geldi.

2026 yılı kazılarında ortaya çıkarılan kemik flüt ile idol başı, Troya’nın farklı dönemlerini temsil ediyor. Biri yaklaşık 2 bin 800 yıl öncesinin müzik kültürüne, diğeri ise yaklaşık 4 bin 500 yıl öncesinin sembolik dünyasına ilişkin veriler sunuyor.

Bu iki buluntu, Troya’nın tarihinin yalnızca destanlar ve savaşlarla sınırlı olmadığını; farklı toplumların yaşam biçimleri, sanat anlayışları, inançları ve kültürel ilişkileriyle şekillendiğini bir kez daha gösteriyor.

BULUNTULAR BİLİMSEL YÖNTEMLERLE İNCELENECEK

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, Troya’nın farklı dönemlerini belgeleyen eserlerin bilimsel yöntemlerle araştırılmaya, korunmaya ve gelecek kuşaklara aktarılmaya devam edileceğini bildirdi. Ersoy, kazı ekibine, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne ve çalışmalara katkı sunanlara teşekkür etti.

Bakanlığın Geleceğe Miras Projesi kapsamında yürütülen çalışmalar, Troya’nın arkeolojik zenginliğinin belgelenmesi ve korunmasını amaçlıyor. Kazılarda ortaya çıkarılan eserlerin bilimsel değerlendirmelerinin yanı sıra uygun koruma koşullarında muhafaza edilmesi de kültürel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması açısından önem taşıyor.

Troya’da ilk kez bulunan kemik flüt, 160 yılı aşkın kazı tarihine yeni bir sayfa eklerken, idol başı da erken Tunç Çağı’nın kültürel dünyasına ilişkin araştırmaları güçlendirecek. İki eser, Çanakkale’deki antik kentin binlerce yıllık geçmişinin hâlâ yeni keşiflerle aydınlatılmayı beklediğini ortaya koyuyor.