ÜSKÜP’TE TÜRKÇE İÇİN 13 YILLIK TARİH

Nüfus oranı bakımından yasal eşiğin altında bulunan Türk toplumunun bu hakkı, belediye meclisinin kararıyla hayata geçirildi.

Balkanlar’ın çok kültürlü yapısıyla öne çıkan Kuzey Makedonya’da farklı etnik topluluklar kendi dillerini ve kültürel değerlerini yaşatmaya devam ediyor. Çayır Belediyesi’nde Türkçenin resmî dil kabul edilmesi ise Türkçenin bölgedeki tarihî ve kültürel varlığının yerel yönetim düzeyindeki yansımalarından biri olarak değerlendiriliyor.

TÜRKÇE İÇİN TARİHÎ KARAR 2013’TE ALINDI

Çayır Belediyesi’nde Türkçenin resmî dil kabul edildiği dönemde belediye başkan vekilliği ve meclis üyeliği görevlerinde bulunan, bugün Kalkandelen Üniversitesi Felsefe Fakültesi Doğu Dilleri Bölümü’nde öğretim üyesi olan Prof. Dr. Süleyman Baki, kararın alınma sürecine ilişkin değerlendirmelerde bulundu.

Baki’nin aktardığına göre, 2013 yerel seçimleri öncesinde Türk Demokratik Partisi (TDP) üyeleri olarak dönemin Belediye Başkanı İzet Mexhiti’ye bazı talepler iletildi. Bu talepler arasında Türkçenin belediyede resmî dil olarak kabul edilmesi ve Türk bayrağına belediyede resmî statü verilmesi de yer aldı.

Yapılan görüşmelerin ardından belediye meclisinin aldığı kararla Türkçe resmî dil olarak kabul edildi. Türk bayrağı da belediyede yerini aldı. Böylece Türk nüfusunun belediye sınırları içerisindeki oranı yüzde 20’nin altında olmasına rağmen Türkçenin yerel düzeyde resmî statü kazanması sağlandı.

Baki, kararın önemine değinerek bunun uzun bir aradan sonra Türkçenin bir belediyede resmî dil olarak kabul edilmesi bakımından tarihî bir gelişme olduğunu ifade etti. Türk bayrağının belediye binasının içinde ve dışında dalgalanmasının da kendileri için gurur verici olduğunu belirtti.

TÜRKÇE, BALKANLAR’DA KÜLTÜREL BİR KÖPRÜ

Kuzey Makedonya, tarih boyunca farklı medeniyetlerin, dillerin ve inançların bir arada bulunduğu Balkan coğrafyasının önemli parçalarından biri oldu. Ülkede Makedonlar ve Arnavutların yanı sıra Türkler, Romanlar, Sırplar, Boşnaklar ve Ulahlar gibi farklı topluluklar yaşıyor.

Prof. Dr. Süleyman Baki, Türkçenin yalnızca Türk toplumunun iletişim dili olmadığını, aynı zamanda bölgedeki topluluklar arasında kültürel bağ kurulmasına katkı sağladığını vurguladı.

Baki’ye göre Türkçe, Balkanlar’da farklı toplulukları birbirine bağlayan önemli bir kültürel köprü işlevi görüyor. Üsküp’teki Osmanlı döneminden kalma eserler, tarihî yapılar ve günlük yaşamda varlığını koruyan Türkçe kelimeler, bu kültürel etkileşimin izlerini taşıyor.

Üsküp’ün simgelerinden Taşköprü başta olmak üzere Osmanlı döneminden kalan çok sayıda eser, Türk kültürünün şehirdeki tarihî izleri arasında bulunuyor. Çayır, Saray ve Gazi Baba gibi belediye adlarının Türkçe kökenli olması da bölgenin tarihî ve kültürel birikimini yansıtan unsurlar arasında gösteriliyor.

Baki, ülkedeki Türk nüfusunun sayısının ötesinde, Türkçenin edebiyat, sanat, kültür ve gündelik yaşamda etkisini sürdürdüğüne dikkat çekti. Türkçeye duyulan ilginin yalnızca Türk toplumuyla sınırlı olmadığını belirterek dilin farklı topluluklar arasında da karşılık bulduğunu dile getirdi.

ÇAYIR’DA TÜRKÇE EĞİTİM YAŞATILIYOR

Türkçenin gelecek nesillere aktarılmasında eğitim kurumları da önemli bir rol üstleniyor. Çayır Belediyesi sınırları içerisindeki Tefeyyüz İlköğretim Okulu ve Yaşar Bey Üsküplü İlkokulu’nda Türkçe eğitim veriliyor.

Bu okullar, Türkçe eğitim almak isteyen öğrenciler açısından önem taşırken dilin yalnızca günlük iletişimde değil, eğitim hayatında da kullanılmasına katkı sağlıyor.

Prof. Dr. Süleyman Baki, Türkçenin korunması ve kullanım alanlarının genişletilmesinde yerel yönetimlerin yanı sıra halkın ve sivil toplum kuruluşlarının da sorumluluk üstlenmesi gerektiğini belirtti.

Dil haklarının yaşatılmasının yalnızca resmî kararlarla sınırlı olmadığını vurgulayan değerlendirmeler, ailelerin, eğitim kurumlarının ve sivil toplum kuruluşlarının katkısının da önemini ortaya koyuyor. Türkçenin eğitimde, kültürel faaliyetlerde ve günlük yaşamda kullanılması, dilin gelecek kuşaklara aktarılması açısından temel unsurlar arasında yer alıyor.

KUZEY MAKEDONYA’DA TÜRKLER ÜÇÜNCÜ SIRADA

Kuzey Makedonya’nın etnik yapısına ilişkin Eylül 2021’de gerçekleştirilen nüfus sayımı verileri, ülkedeki toplulukların demografik dağılımını ortaya koyuyor.

Söz konusu sayımda ülkenin toplam nüfusu 1 milyon 836 bin 713 olarak kaydedildi. Verilere göre Makedonlar nüfusun yüzde 58,44’ünü, Arnavutlar yüzde 24,3’ünü oluşturdu.

Türkler ise yüzde 3,86’lık nüfus oranıyla ülkedeki üçüncü büyük etnik topluluk olarak kayıtlara geçti. Romanların oranı yüzde 2,53, Sırpların yüzde 1,3, Boşnakların yüzde 0,87 ve Ulahların yüzde 0,47 olarak açıklandı. Diğer kategorisinde yer alanların oranı ise yüzde 1,03 oldu.

Ülkede uygulanan dil düzenlemeleri kapsamında, nüfus oranı yüzde 20’nin üzerinde olan etnik grupların dilleri ilgili belediyelerde resmî dil statüsü kazanabiliyor. Çayır örneği ise Türk nüfusunun bu oranın altında kalmasına rağmen yerel meclis kararıyla Türkçeye resmî statü tanınması bakımından farklı bir uygulama olarak öne çıkıyor.

13 YILLIK UYGULAMA, DİL VE KÜLTÜRÜN ÖNEMİNİ HATIRLATIYOR

Çayır Belediyesi’nde 11 Ekim 2013’te alınan kararın üzerinden geçen 13 yıl, Türkçenin Balkanlar’daki varlığının ve kültürel aktarımın önemini yeniden gündeme taşıyor.

Türkçenin resmî dil olarak kabul edilmesi, Türk bayrağının belediyede dalgalanması ve eğitim kurumlarında Türkçe derslerin verilmesi, bölgedeki Türk toplumunun dilini ve kültürünü yaşatma çabalarının farklı boyutlarını oluşturuyor.

Çayır Belediyesi örneği, yerel yönetim kararlarının dilin kamusal alandaki görünürlüğünü artırabildiğini gösteriyor. Türkçenin korunması ve gelecek kuşaklara aktarılması ise resmî statünün yanı sıra eğitim, kültür, toplumsal katılım ve günlük kullanımın devamlılığıyla yakından ilişkili.